Çocuğum öfkelendiğinde bedeninde ve sinir sisteminde neler oluyor?
Çocuğun istediği bir şeyin gerçekleşmemesi, bir sınırla karşılaşması ya da beklemek zorunda kalması öfke duygusuna neden olabilir. Bu durumlarda ebeveynler çoğunlukla çocuğun davranışına odaklanır ve öfkeyi nasıl durdurabileceklerini düşünür. Oysa çocuğun davranışını anlayabilmek için o sırada bedeninde, duygularında ve sinir sisteminde neler yaşandığına da bakmak gerekir.
Erken çocukluk döneminde beynin duygu düzenleme, dürtü kontrolü ve problem çözmeyle ilişkili alanları gelişmeye devam eder. Çocuklar yoğun duygular yaşadıklarında bu duyguları yönetmekte ve tepkilerini kontrol etmekte zorlanabilirler. Özellikle hayal kırıklığı ve engellenme karşısında sinir sisteminin uyarılma düzeyi artabilir. Kalp atışı hızlanabilir, kas gerginliği artabilir, ağlama ve bağırma gibi tepkiler ortaya çıkabilir. Çocuk bu sırada kendisine söylenenleri anlamakta, mantıklı düşünmekte ve davranışını kontrol etmekte de zorlanabilir.
Peki, çocuğun öfkelendiği bu anlarda ebeveynin tepkisi neden önemlidir?
Çocuklar duygu düzenleme becerilerini zaman içinde ve büyük ölçüde yetişkinlerle kurdukları ilişkiler içinde geliştirir. Yoğun duygular yaşadıklarında sakin kalabilen, duygularını fark eden ve sınırlarını tutarlı biçimde sürdüren bir yetişkinin varlığı, çocukların yeniden dengelenmesine yardımcı olur. Yetişkinin yüksek sesle tepki vermesi, tehdit edici yaklaşımlar ya da duygusunu hemen bastırmaya çalışması ise o anki gerginliği artırabilir.
Bu nedenle öfke anında önceliğimiz çocuğa uzun açıklamalar yapmak ya da davranışını hemen değiştirmesini beklemek olmamalıdır. Öncelikle sakinliğimizi korumaya, çocuğun duygusunu anlamlandırmasına yardımcı olmaya ve gerekiyorsa güvenli sınırlar koymaya odaklanabiliriz. “Oyuncağı çok istedin, alamayınca öfkelendin. Ancak bugün bu oyuncağı almayacağız.” gibi bir ifade hem çocuğun duygusunu gördüğümüzü gösterir hem de sınırın değişmediğini açıkça belirtir.
Burada önemli bir ayrım var: Çocuğun duygusunu kabul etmek, her davranışını kabul etmek anlamına gelmez. Çocuk öfkelenebilir; ancak vurmasına, kendisine ya da başkasına zarar vermesine izin veremeyiz. Duyguyu anlamak ve davranışa sınır koymak aynı anda mümkündür.
Çocuğun öfkesini her zaman yalnızca karşılanmamış bir ihtiyaçla açıklamak da doğru değildir. Açlık, yorgunluk, uykusuzluk, duyusal uyaranların yoğunluğu ve gelişimsel özellikler de çocuğun tepkilerini etkileyebilir. Bu nedenle her öfke anında davranışı durdurmaya çalışmanın yanında, çocuğun hangi koşullarda zorlandığını anlamaya çalışmak da önemlidir.
Çocuğumuzun öfkesini anlamaya çalışmak, davranışın ötesine geçerek o anda neler yaşadığını görebilmeyi gerektirir. Çünkü çocuğun duygularını düzenlemeyi öğrenmesi, önce bu duyguları bir yetişkinin desteğiyle deneyimleyebilmesiyle başlar.