2 yaş krizi, 3 yaş krizi, 4 yaş meseleleri gibi her yaş için çocuklarda bazı özelliklerin öne çıktığını duymuşsunuzdur. Adındaki ‘krizleri’, ‘ihtiyaçlar’ yaparsak hikaye yerli yerine oturacaktır. Her yaş için insan canlısının gelişiminde yeni ihtiyaçları gündeme gelir. 2 yaştan itibaren çocukların bireyselleşme, ayrışma, uzaklaşma, keşif, kazanma ve kaybetme deneyimleri sıklaşır. Temel ihtiyaçlarında hala ebeveyne bağımlı yaşayan bu küçük insanlar, bir yandan da dünya üzerinde kontrollerinin olduğunu fark ederler. Tuvalet alışkanlığı süreciyle ivme kazanan bu dönem, daha büyük bir dünyaya açılma arzusu olarak da düşünülebilir. Düşünsenize, tuvaletini nereye yapacağına karar verebiliyorsa dünyayı yönetebilir!
İşte bu noktada çocukların süper güçleri vardır. Onlar her şeyin mümkün olduğunu düşünürler! Kısa kollu bir tişörtle kar yağarken dışarı çıkabilir, arabada koltuk kemerini takmadan oturabilir, pijamayla okula gidebilir, her gün her öğünde sadece makarna yiyebilir, her şeyi kendi yapabilir. AMA HER ŞEYİ ☺
Bu inatlaşmaların bir kısmı çocuğun kendi sınırını keşfetme çabasıdır. Çocuk ne kadar ileri gidebileceğini, ne kadar yetkin ve yetkili olduğunu, tek başına neler yapabileceğini anlamaya çalışıyordur. Çocuk ortalama 1 yaş çevresinde bağımsız yürüme becerisini kazandığından itibaren, dünyanın ne kadar büyük bir yer olduğunu anlamaya çalışır. Bu dünya içinde de kendi başına yapabileceklerinin sınırlarını deneyecektir.
2 yaştan itibaren çocuğun karar verme gücünü keşfettiği ve bu gücü yerli yersiz kullandığı görülür. Buna ‘yerli yersiz’ diyecek olanlar biz yetişkinleriz. Çocuk ise karar gücünün hazzını hedefler. ‘O kirlenen elbiseyi giyeceğim, anne koltukta burada otursun baba oturmasın, (her gün severek yediği) ben brokoli yemem..’ örnekleri bazen sadece karar verdim hazzı içindir. Çocuk buna ihtiyaç duyar.
Çocuklukta mizaç özellikleri, güç mücadelesi, kontrol ihtiyacı, tutarsız sınırlar, dikkat ve ilişki ihtiyacı, karşılanmamış temel ihtiyaçlar da inatlaşma eğilimini artırabilmektedir.
İlginç olan şudur ki yetişkinler de benzer nedenlerden inatlaşma döngüsüne girerler. Kontrol ihtiyacı, öğretme arzusu, ilişkisel güç mücadelesi, kişisel algılama, duygu düzenleme güçlüğü.. Çocuğun inatlaşmasına odaklandığımız bir olayda bazen de kritik soru ‘Çocuğum mu inat ediyor, karşılıklı mı inatlaşıyoruz?’ olabilir.
Serinin ikinci yazısında ebeveynlerin süreç yönetimine destek olacak yöntemleri ele alacağız. Öncesinde bir sır vereyim, inat mücadelesini her zaman çocuk kazanacaktır! ☺