ÇOCUKLARDA ÖFKE NEDİR?
Öfke biz yetişkinler için olduğu gibi çocuklar için de mutluluk, şaşırma, üzülme gibi yaşanması gayet normal bir duygudur. Öfke duygusunun oto-kontrol ile yansıtılması yaşanan anı ekstrem kılmaz. Ancak öfke duygusu kontrol dışı yansıtıldığında ya da tam tersine hiç yansıtılamadığında yaşanan an ekstremleşir. Çocuklarda yaşanan öfkenin krize sürüklenmesinin asıl sebebi çocuğun duygusunu tanıyıp doğru şekilde karşıya aktaramamasıdır. Duygularını yansıtamayıp kontrolü kaybettiği noktada öfke bir çeşit krize dönüşür. Bu da o an ona bakım veren kişi kim ise stresini deşarj etmek amacıyla o kişiye bağırmak, bir şeyler fırlatmak, vurmak ve ısırmak gibi davranışlar gösterebilir. Bu durum çocuk için zorlayıcı olduğu gibi o an bakım veren yetişkin için de zorlayıcı bir hale gelir.
ÇOCUKLARDA ÖFKE İLE BAŞA ÇIKMAK
İlk adım olarak çocuğa destek olmak için sizin sakin olmanız ve durumun iletişimi sağlayamamaktan kaynaklı olduğunu anlamaktır. Saldırı gösterecek kadar öfkelenmiş çocuk o an bunalmış çocuktur. Bu durumda çocuk duygularını yönetme ve ifade etme becerisine ve olanağına sahip değildir. Size bir şey anlatmak yerine hırçın saldırı davranışları gösterir ve sizi dinlemeye hazır değildir. O krizin içerisinde problem çözme becerisini aktive etmeye hazır değildir. Bazen ebeveynler bu tür ekstrem öfke davranışları manipülatif olarak görebilirler. Ancak saldıracak kadar öfkelenmiş çocuklar genellikle hayal kırıklığını veya öfkeyi konuşarak ve istediklerini nasıl başaracaklarını çözerek ele alamaz konumdadırlar. Bir çocuk öfke sebebiyle size saldırdığında nasıl tepki verdiğiniz, onun bu duruma aynı şekilde tepki vermeye devam edip etmeyeceğini ya da duyguları bunaltıcı hale getirmemek için duyguları ele almanın daha iyi yollarını öğrenip öğrenmeyeceğini etkiler. Bu durum ile başa çıkmak için bazı noktalar vardır. Bu noktalar:
1.Sakin olmak: Öfke krizi yaşayan bir çocukla karşı karşıya kaldığınızda, kontrolden çıktığınızı hissetmek ve kendinizi ona bağırırken bulmak kolay ve hızlı gelişen bir durumdur. Ancak bağırdığınızda o çocuğa an ulaşma ve iletişme şansınız azalır. Artık çocuğun sadece daha saldırgan, kışkırtan ve meydan okuyan hale gelecektir. Ne kadar zor olsa da sizin o anda sakin kalabilmeniz ve kendi duygularınızı oto-kontrol altına alabilmeniz çocuğa öfke içerisinde nasıl davranması gerektiğine dair rol model olabilir.
2.Teslim olmamak: Çocuğun artık bu öfke krizi içerisinden çıkması için o an çocuğun istediği için direttiği şeyi kabul ederek onları bu davranışı uzun vadede sürekli tekrarlamaya teşvik etmemek önemlidir.
3.Uygun davranışı övmek: Çocuğun öfke patlaması bittiğinde kendisini sakinleştirip toparladığında onu sakinleşip kendisini toparlayabildiği için çabaladığı ve başardığından dolayı sözel teşvik olarak çocuğu övmek cesaretlendirici olacaktır. Duygularını sözel olarak, sakin bir şekilde ifade etmeye çalıştıklarında ya da bir anlaşmazlık hakkında uzlaşma bulmaya çalıştıklarında bu çabaları için övmek de onu bir sonraki sakinleşme ve uzlaşma davranışı için teşvik edecektir.
4.Problem çözme becerilerini uygulamasına yardımcı olmak: Çocuğun öfke, üzüntü gibi zorlayıcı duygular yaşamadığı bir zamanda bir sohbet ortamı oluşturarak duygularını aktarmayı denemesine ve çatışmalara çözüm bulmasına yardımcı olmak için güzel bir an yakalayabilirsiniz. Çocuğun öfke duygusu içerisindeyken nasıl hissettiğini ve bir sorunu nasıl çözebileceğinizi düşündüğünü sorabilirsiniz.
5.Tetikleyicilerden kaçınmak: Çocuğun öfkesini tetikleyen belirli zamanlar ve/ veya durumlar vardır. Tetikleyici, çoğunlukla hoşlanmadığı bir şeyi yapması veya sevdiği bir şeyi yapmayı bırakması istenildiğinde ateşlenir.
- Zaman uyarıları ("10 dakika sonra gidiyoruz"),
- Görevleri tek adımlı yönergelere ayırma ("önce ayakkabılarını giy")
- Ve çocuğu durumlara hazırlama ("dedenin evinden ayrılmadan önce lütfen izin iste")
Bunun gibi durumlar tetikleyicileri ateşleyici konumdadır.
6.Destek almak: Eğer öfke krizleri kronikleşmişse güçlük çekiliyorsa ya da bu öfke krizlerinin altında olabilecek bir başka temel sebepten şüpheleniyorsanız sizin ve çocuğunuzun dinamiğine uygun eğitim ve psikolojik destekleri araştırarak edinmek size ve çocuğunuza yumuşak geçişler sağlayacaktır.
Öfke patlaması yaşayan çocukların sakin ve kendine güvenen ebeveynlere ihtiyacı vardır.