İnsan yaşamının sonlandığı evre ölümdür. Ölüm ve sonrasında yakınlarında gelişen yas sürecini anlamak biz yetişkinler için zaman zaman zordur. Bu durum çocuklar için de söz konusudur. Çocuklar, hayatlarında sıkça tekrarlayan olaylara alışkın olduklarından ölümün bir son olduğunu anlamakta zorlanabilirler. Her gün rutinlerine devam ederken, ölen bir kişinin neden geri gelmediğini kavrayabilmek onlar için karmaşıktır. Çocuklar büyüdükçe zaman kavramını daha net bir şekilde anlamaya başlarlar ve geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki farkları anlayabilirler. Küçük yaşlardaki çocuklar için ölüm, basitçe birinin artık orada olmaması gibi anlaşılabilir: “Baba öldü, artık burada değil” gibi düşünceler geliştirebilirler. Ancak zamanla, çocuk ölen kişinin bir daha geri dönmeyeceğini fark eder ve ölümün kalıcı bir son olduğunu kabul eder. İki yaşına kadar olan çocuklar için ölüm kavramı çok belirsizdir, hatta bu yaştaki bebekler ölümle ilgili hiçbir anlayış geliştiremezler. Bu dönemde çocuklara ölüm hakkında ne bildiklerini sorarak başlayabilirsiniz, çünkü çocuklar çevrelerinden ya da medyadan bu konuda bazı bilgiler edinebilirler. Ölüm hakkında açıklama yaparken:
-
Çocuğunuza basit ve doğrudan cümlelerle durumu açıklayabilirsiniz. Örneğin: “Baba öldü, artık aramızda değil ama hep kalbimizde olacak” gibi ifadeler kullanabilirsiniz.
-
Çocuklara ölümün anlamını anlatırken, “Yaşamak, nefes almak, yürümek, konuşmak demek. Ama artık o, bu şeyleri yapamayacak” gibi açıklamalar yapabilirsiniz.
-
Ölüm hakkında “derin bir uykuya daldı” ya da “uzun bir yolculuğa çıktı” gibi ifadeler kullanmaktan kaçının, çünkü çocuk bunları yanlış anlayabilir. Bunun yerine, ölen kişinin bir daha geri dönmeyeceğini açıkça belirtin ve endişelerini giderecek şekilde cevaplar verin.
Normal Yas Süreci
1.Şok Evresi : Bu evre, birkaç saatten birkaç haftaya kadar sürebilir ve duygusal donma, şaşkınlık yaşanabilir.
2.Protesto Evresi : Bu evrede kişi, kaybı kabullenmekte zorlanır ve tekrar geri getirmek için çeşitli çabalar içine girebilir. Öfke, hayal kırıklığı ve kaygı duyguları ortaya çıkabilir.
3.Ümitsizlik Evresi : Kişi kaybın kalıcı olduğunu fark eder ve büyük bir üzüntü, depresyon ve içsel boşluk hissi yaşar.
4.Ayrılma Evresi : Ölüm gerçeği tam olarak kabul edilir ve kişi kaybın ardından eski işlevselliğine dönmeye başlar.
Çocuğa Yas Sürecinde Nasıl Yaklaşılmalı?
-
Çocuğa kayıpla ilgili gerçekler mümkün olan en kısa sürede ve açık bir şekilde sö
-
Doğru ve somut bilgiler vermek önemlidir; örneğin, "gitti" yerine "öldü" denmelidir. Böylece çocuk, kaybı daha gerçekçi bir şekilde algılar.
-
Çocuğa açık ve dürüst olun. Özellikle “yolculukta” veya “hastanede” gibi ifadeler, çocuğun gerçeği anlamasında zorluk yaratabilir ve güvenini sarsabilir.
-
Çocuğun anlamasını sağlamak için onu dinleyin ve duygularını ifade etmesine olanak tanıyın.
-
Çocuğa sevildiğini ve güvende olduğunu hissettirin. Bu dönemde fiziksel yakınlık, güven duygusunu pekiştirir.
-
Çocuğun kayıp konusunda duygusal ifadeler kullanmasına, oyunlarla bu süreci işlemeye başlamasına izin verin.
-
Çocuğun çevresinde güven duygusu oluşturabilmek için eski düzeni yeniden kurun; yemek saati, uyku düzeni gibi ritüelleri devam ettirin.
-
Yas süreci normalde bir ay civarında sonlanır. Ancak, bu süreci aşan durumlar için bir uzmandan psikolojik destek alınması önerilir.
Çocuğa, kaybın ardından güvenli bir ortam sunmak, sevgi ve anlayışla yaklaşmak, onun iyileşme sürecini destekleyecektir. Ancak tüm bu durum zamanla karmaşıklaşıp çocuk için de siz ebeveynleri için de içerisinden çıkılması zor bir durum haline geldiği hissettiğiniz noktada bir uzman desteği alabilirsiniz.