Korkular insan yaşamı boyunca var olmuştur. Günümüzde de biz yetişkinlerin çeşitli korkuları olabildiği gibi çocukların da çeşitli korkuları olabiliyor. Çocukların da 2 yaş ile beraber hayatlarına pek çok yenilik gelmesiyle korkular da eşlik etmeye başlayabilir. 2-6 yaş aralığında canavar, karanlık, yalnız kalmak, ailesinden sevdiği bir üyeye zarar gelmesi gibi korku temaları gündeme gelebilir. Tüm bu çocukluk dönemi korkularının kaynağını birkaç sebep altında inceleyebiliriz.
1- Yaşa ve Gelişim Dönemine Göre Gelişen Korkular
Çocuklar çeşitli gelişim dönemlerinden geçmeleriyle beraber her bir gelişim evresinde yeni öğrenmeler gerçekleştirir. Korkular ise bilinmeyen karşısında hissedilen tehdit algısı sonucunda meydana gelir. Çocuklar da henüz öğrenmediği ve deneyimi olmayan konulara korku hissederler. Korkunun kaynağı çocuğa doğru ifade edildiğinde tehdit ortadan kalkar ve çocuk korkmaması gerektiğini öğrenir.
2- Model Alma ve Taklit Yoluyla Gelişen Korkular
Örneğin kediden korkan bir ebeveynin her defasında kedi görünce kaçması çocuğa kedinin korkulması gereken bir hayvan olduğunu öğretir ve bu korkuyu pekiştirir. Çocuk ebeveyninin tepkisinin yoğunluğuna göre kendi korkusunun yoğunluğunu da geliştirebilir. Çocuklar korkmayı yalnızca ebeveyninden öğrenmezler. Kardeşlerini, akranlarını, gözlemlediği diğer yetişkinleri, arkadaşlarını da modelleyebilirler. Buna ek olarak, izledikleri içerikler, gördükleri resimler, gelişimlerine uygun olmayan kitaplar gibi unsurlar da korkularını tetikleyebilir.
3- Öğrenme Sonucu Gelişen Korkular
Çocuklar deneyimleri sonucu öğrenerek de korku geliştirebilirler. Örneğin ateşe dokunan ve eli yanan bir çocuk ateşten korkmayı öğrenebilir. Bir hayvanın saldırısına uğrayan veya başkasına saldırdığını gören çocuk o hayvandan korkabilir. Ailenin veya çevrenin vereceği tepkiler de çocuğun bu korkularının şiddetini belirleyebilen bir etkendir. Bu üç başlığa ek olarak, çocukların korkuları aşırı korumacı ebeveyn yaklaşımı, terk etme tehdidi ve/ veya cezalar ile gelişebilir. Örneğin, çocukların “Böyle yaparsan senin annen olmam ve giderim” tarzı cümlelere maruz kalması ayrılık ve terk edilme kaygısını tetikleyebilir. Çocukların tüm olası tehditlere karşı korunma altına alınması çocukların gelişimine olumsuz anlamda etki eder. Bu durum da çocukların korkularını pekiştirebilir. Çocukların bir odaya kilitlenmesi, karanlıkta bırakılması, fiziksel şiddet görmesi gibi durumlar da bu cezalar sonucunda korkuyu tetikleyebilir. Çocukların korkuları o gelişim dönemini tamamladığında kendiliğinden kaybolabilir. Uzayan korkular ise doğru yaklaşımla ortadan kaldırılabilir. Ancak göz ardı edilen veya yanlış müdahale edilen korkular kaygı ve fobi olarak kalabilir.
Çocukluk Korkularıyla Başa Çıkma Yöntemleri
Korkularla başa çıkabilmenin en önemli etkeni iyi bir gözlemci ve dinleyici olmaktır. Çocuğun nelerden ve hangi sebeplerle korku hissettiğini gözlemlemek, korkusunu anlatmasına alan tanımak, yargılamadan ve küçümsemeden anlattıklarını dinlemek başa çıkmanın ilk adımlarını oluşturur.
Çocuğun korkusunu somutlaştırmak adına korktuğu şeyin resmini çizmesini önermek, bu korku üzerine konuşmak ve sonrasında bu korkudan kurtulmak için o kağıdı yırtıp çöpe atmak gibi ritüeller de izlenebilecek adımlar arasında yer alabilir. Çocuğun bu korku alanında kendisini yalnız hissetmemesi, korku duygusunun normalleştirmesi adına siz de onunla bir korkunuzu ve onunla başa çıkmana yöntemini paylaşabilirsiniz ya da korku ile ilgili gelişimine uygun kitaplar okuyup kitaptaki karakterler üzerinden sohbet edebilirsiniz. Korku bazen çocuğun kaynağını bilmediği ses veya görüntülerden kaynaklanabilir. Bu durumda korku kaynağını birlikte keşfederek anlamlı bir hale getirebilirsiniz. Örneğin rüzgar sesinden korkuyorsa dışarıyı gözlemleyerek sesin kaynağının rüzgar olduğunu deneyimlemek çocuğun korkusunu rahatlatacaktır. Bazı ebeveyn tutumları çocuğun korkularını tetikleyebilir. Bu durumda hatalı ebeveyn tutumlarınız varsa bu tutumu değiştirmek üzerine çalışabilirsiniz. Masallar, kitaplar, oyunlar ve resimler çocukluk korkularını rahatlatmanın en eğlenceli yollarıdır. Bu tarz aktiviteler çocuğun korkusunu daha anlaşılabilir ve daha eğlenceli getirerek zaman içerisinde bu durumu yenmenize katkı sağlayacaktır. Ancak tüm bunlara rağmen korkular günlük yaşamını etkilemeye başladıysa ve bu durumda hiçbir yol kat edemediğinizi gözlemliyorsanız bir uzmandan destek alabilirsiniz.